جايزه ملي كيفيت برپايه مدل سرآمدي جايزه كيفيت اروپا يا (EFQM) پايه ريزي گرديد. لذا شركتهاي برگزيده ايراني بايد براساس مدل مذكور پاي در مسير تعالي نهاده باشند و شواهدي دال بر اهتمام، اشتهار يا دستيابي به سرآمدي در سطوح مختلف ارائه كنند.

نكته حائزاهميت آن است كه جايزه كيفيت اروپا از 9 معيار اصلي تشكيل گرديده است.

       بنابراين، اگرچه اسم جايزه، جايزه ملي كيفيت ايران است اما سازمان متقاضي بايد دركل حوزه هاي مذكور برنامه ريزي كرده و در مسير تعالي قرار گرفته باشد. به عبارت ديگر، كيفيت خروجي سازمان براي مجموعه ذينفعان مدنظر قرار خواهد گرفت. اين ذينفعان شامل مشتريان، جامعه، كاركنان، شركاي تجاري (بويژه پيمانكاران) و صاحبان سهام هستند. به عبارت ديگر، مدل انتخاب شده سازمان را در مسير رشدي متوازن در تمام بخشها قرار خواهد داد. مدل مذكور 1000 امتياز را براي سازماني فرضي كه در اوج تعالي قرار گيرد، درنظر گرفته كه اين امتيازات به شكل زير در معيارهاي اصلي تقسيم گرديده اند:

1 - رهبري 100

2 - خط مشي و استراتژي 80

3 - منابع انساني 90

4 - شركاء و منابع 90

5 - فرايندها 140

6 - نتايج مشتريان 200

7 - نتايج منابع انساني 90

8 - نتايج جامعه 60

9 - نتايج كليدي عملكرد 150

     سازماني كه داوطلب جايزه ملي كيفيت ايران باشد بايد موفق به كسب نتايج متوازن و تثبيت شده براي حداقل 3 سال متوالي باشد تا بتواند خود را در بين سازمانهاي برتر مطرح سازد. اين مهم موجب مي گردد تا بخش مهمي ازنقاط ضعف سازمانهاي ما كه تقريباً همه استادان مديريت كشور به آن اعتقاد دارند با حساسيت خاصي موردتوجه مديران قرار گرفته واميد به رفع اين نقاط در سازمانهاي مذكور تقويت گردد.

   جايزه كيفيت اروپا براي هر معيار تعدادي زير معيار نيز درنظر گرفته كه اجزاي معيار اصلي بوده و سازمان سرآمد بايد به اين زيرمعيارها توجه كافي كرده باشد و هر زيرمعيار نيز خود ازطريق نكات راهنمايي تبيين گردند.

      بدين ترتيب، خود مدل راهنمايي هاي ارزشمندي را براي تفهيم سرآمدي به مديران فراهم مي آورد. آنچه در اين ميان حائزاهميت است تشويقي است كه درنتيجه وجود جايزه ملي كيفيت پديد آمده و موجب   مي گردد تا سازمــــــانهاي كشور حداقل با اجزاي تشكيل دهنده يك سازمان سرآمد آشنا گرديده و درصورت تمايل خود را نسبت به اين اجزا ازطريق ابزار خودارزياب محك زنند. درك اين موضوع كه سرآمدي مقوله اي ساده و ارزان قيمت نيست مهمترين نكته اي است كه مديران كشور با مطالعه مدل به آن آگاه     مي شوند و مديراني كه تصميم خود را به حركت در مسير سرآمدي اخذ كرده اند درك خواهندكرد كه مقوله سرآمدي با اخذ استانداردهاي مديريت كيفيت بسيار متفاوت خواهدبود.

     توجه به اجزاي مدل كمك مي كند تا مديران از طريق مكانيسم خود ارزيابي نقاط ضعف سازمان را شناسايي و درجهت بهبود اين نقاط برنامه ريزي كنند و لذا اگر فرض را بر ضعف اساسي اكثر سازمانهاي متقاضي در بعد رهبري و استراتژي و خط مشي يا حوزه منابع انساني گذاشته و همچنين نقاط ضعف در حوزه هاي ديگر مدل نيز براي سازمانهاي كشور شفاف گردند، با عنايت به اين امر كه متقاضيان جايزه، عمدتاً از سازمانهاي خوب و تاثيرگذار بر صنعت و خدمات داخلي هستند مي توان اميدوار بود كه به تدريج شاهد رشد سازمانها در حوزه هاي پيش گفته باشيم كه اين خود بزرگترين دستاورد جايزه ملي كيفيت ايران خواهدبود. براي روشن شدن موضوع فرض كنيد سازماني علاقه مند به تعالي است، لذا بايد حوزه خط مشي و استراتژي به چهار زير معيار ذيل توجه كافي داشته باشد:

- خط مشي و استراتژي بر نيازهاي حال و آينده ذينفعان مبتني باشد؛

- خط مشي و استراتژي بر اطلاعات حاصل از اندازه گيري عملكرد، تحقيقات، يادگيري و فعاليتهاي بيروني مرتبط مبتني باشد؛

- خط مشي و استراتژي مورد بازنگري قرار گرفته و به روز شود؛

- خط مشي و استراتژي ازطريق چارچوبي از فرايندهاي كليدي در سازمان اشاعه داده شده و جاري گردد.

    مديري كه مي خواهد به جايزه ملي كيفيت ايران دست پيدا كند در كنار ساير معيارهاي مدل بايد جهت پاسخگويي به معيار خط مشي و استراتژي اثبات كند كه حركتهاي سيستماتيك را در ارتباط با زيرمعيارهاي فوق آغاز كرده و نتايج مناسب آن را نيز در هر مرحله به دست آورده است. اين موضوع فارغ از دستيابي سازمــــــان به جايزه قطعاً نظام برنامه ريزي استراتژيك را در سازمان، مستقر يا توسعه خواهد داد به اين ترتيب جايزه ملي كيفيت موجبات تقويت نقاط ضعف سازمانها را به منظور رشدي متوازن فراهم مي سازد.

نكته حائزاهميت ديگري كه بايد بدان توجه كرد، مدل انتخاب شده براي جايزه ملي از منطقي قوي براي ارزيابي سازمان در مسير سرآمدي بهره مي برد كه به منطق رادار(RADAR) مشهور است. تجهيز سازمانها به ابزارهاي خودارزيابي كه بر اساس اين منطق شكل گرفته، مزيتي ارزشمند براي آن به وجود آورده تا در هر زمان از وضعيت خود در مسير رشد متوازن و تعالي آگاه بوده و خود را نسبت به ميزان پاسخگويي كامل به ذينفعان موردسنجش قرار دهند. رادار تشكيل شده از حروف اول كلمات زير است:

·        RESULTS

·        APROACH

·        DEPLOYMENT

·        ASSESS

·        REVIEW

و اين بدان مفهوم است كه يك سازمان سرآمد در ارتباط با هريك از اجزاي سرآمدي  بايد نتايج عملكرد خود را با خصوصيات مدل، ارائه كند. اما اين نتايج بايد ناشي از منطقي شفاف و قابل قبول باشد.

    آشنايي مديران سازمان با اين منطق نگرشي ارزشمند را در سازمان به ارمغان خواهدآورد كه در صورت به كارگيري، آثار مثبت زيادي را به همراه خواهد داشت. اين منطق، مديران را در شناسايي دقيق نقاط بهبود سازمان كمك كرده و موجب مي گردد تا منابع درجايي صرف شوندكه بيشترين آثار را بر رشد متوازن سازمان دارد. اگر در سازماني در تمام بخشهاي يك سازمان چنين منطقي به كار گرفته شود، سازمان در مسير تعالي، مي تواند گامهاي خود را به سمت سرآمدي با استحكام هرچه تمامتر برداشته و به پيش روند.

   بدين ترتيب، جايزه ملي كيفيت ايران مشوقي است تا مديران كشور با فرهنگ سرآمدي آشنا شده و در صورت فراهم بودن شرايط اوليه حركت خود را به سرمنزل تعالي آغاز كنند. بديهي است سازمانهايي كه ازتعالي فاصله زيادي داشته و اصولاً زيرساخت لازم را براي تعالي نداشته باشند، نمي توانند از اين مدل به خودي خود استفاده كرده و لازم است تا ابتدا با انجام فرايند عارضه يابي سازماني به امراض سازمان پي برده و با تعــريف پروژه هاي بهبود گام اول را جهت آماده سازي سازمان خود براي تعالي بردارند. به همين دليل جايزه كيفيت اروپا در سطوح سرآمدي پايين تر از حدود 100 امتياز دقت خوبي را در ارزيابي نقاط ضعف سازمان فراهم نمي آورد.